Astudiaeth yn datgelu am y tro cyntaf fod therapi siarad yn newid gwifrau’r ymennydd

Mae astudiaeth newydd gan King’s College Llundain ac Ymddiriedolaeth Sylfaen GIG De Llundain a Maudsley wedi dangos am y tro cyntaf fod therapi ymddygiad gwybyddol  (CBT) yn atgyfnerthu cysylltiadau penodol yn ymennydd y bobl hynny sydd â seicosis, ac mae’r cysylltiadau mwy cryf yn yma  yn gysylltiedig gyda lleihad hirdymor mewn symptomau ac adferiad wyth mlynedd yn hwyrach.

Mae CBT – math penodol o therapi siarad – yn ymwneud â phobl yn newid y ffordd y maent yn meddwl ac yn ymateb i’w meddyliau a’u profiadau. I unigolion sydd yn profi symptomau seicotig, sydd yn gyffredin mewn sgitsoffrenia a nifer o anhwylderau seiciatryddol eraill, mae’r therapi yn  ymwneud â dysgu i feddwl mewn ffordd wahanol am brofiadau anarferol, megis credoau  trallodus sydd yn arwain pobl i feddwl bod eraill yn eu herlyn. Mae CBT hefyd yn ymwneud â datblygu strategaethau er mwyn lleihau trallod a gwella llesiant.

Mae’r canfyddiadau, sydd wedi eu cyhoeddi yn y cyfnodolyn Translational Psychiatry, yn dilyn gwaith blaenorol yr un ymchwilwyr sydd wedi dangos fod cysylltiadau rhwng rhannau allweddol o’r ymennydd sydd yn prosesu bygythiadau cymdeithasol yn gywrain yn cael eu hatgyfnerthu ymhlith pobl sydd â seicosis ac wedi derbyn CBT.

Mae’r canlyniadau newydd yn dangos fod y newidiadau yma – am y tro cyntaf – yn parhau i gael effaith ar adferiad hirdymor pobl flynyddoedd yn hwyrach.

Yn yr astudiaeth wreiddiol roedd unigolion wedi cael sganiau fMRI er mwyn asesu ymateb yr ymennydd i ddelweddau o wynebau yn mynegi emosiynau gwahanol, cyn ac ar ôl chwe mis o  CBT. Roedd unigolion eisoes yn cymryd meddyginiaeth pan oeddynt wedi cymryd rhan yn yr astudiaeth, ac felly, fe’u cymharwyd gyda grŵp o bobl a oedd  ond yn cymryd meddyginiaeth yn unig. Nid oedd y grŵp a oedd yn derbyn meddyginiaeth yn unig wedi dangos unrhyw gynnydd o ran  cysylltedd, sydd yn awgrymu fod yr effaith ar yr ymennydd i’w briodol i’r CBT.

Ar gyfer yr astudiaeth newydd, roedd iechyd 15 o’r 22 unigolyn a oedd wedi derbyn CBT wedi ei asesu am wyth mlynedd drwy gadw golwg ar eu cofnodion meddygol. Danfonwyd holiadur iddynt hefyd ar ddiwedd y cyfnod er mwyn asesu eu lefel o adferiad a lles.

Mae’r canlyniadau yn dangos fod cynnydd mewn cysylltedd rhwng sawl rhan o’r ymennydd – yn fwy pwysig na dim, yr  amygdala (sef canolfan fygythiad yr ymennydd) a’r llabedau blaen (sydd yn rhan o’r broses o feddwl a rhesymu) – yn gysylltiedig gydag adferiad hirdymor o seicosis. Dyma’r tro cyntaf y mae newidiadau yn yr ymennydd  sy’n gysylltiedig gyda CBT hefyd yn gysylltiedig gyda gwelliant hirdymor mewn pobl sydd â seicosis.

Dywedodd prif awdur yr astudiaeth Dr Liam Mason o King’s College Llundain, sydd yn  seicolegydd clinigol yn Ysbyty Maudsley lle y cynhaliwyd yr ymchwil: “Mae’r ymchwil hwn yn herio’r dybiaeth fod gwahaniaethau ymenyddol ffisegol  mewn anhwylderau iechyd meddwl rhyw ffordd yn gwneud ffactorau neu driniaethau seicolegol yn llai pwysig. Yn anffodus, mae ymchwil blaenorol yn dangos fod y ‘rhagfarn ymennydd’ hwn , yn medru gwneud clinigwyr yn fwy tebygol o argymell meddyginiaeth – ond nid therapïau seicolegol. Mae hyn yn hynod bwysig gyda seicosis, lle y mae un ym mhob deg person o bosib yn medru elwa o’r therapïau seicolegol sydd yn cael eu cynnig iddynt.”

Mae’r ymchwilwyr nawr yn gobeithio cadarnhau’r canlyniadau mewn sampl mwy ac i adnabod unrhyw newidiadau yn yr ymennydd sydd yn gwahaniaethu pobl sydd yn profi gwelliannau yma gyda CBT o’r rhai hynny na sydd  yn profi gwelliannau. Yn y pendraw, gallai’r canlyniadau arwain at driniaethau gwell a mwy teilwredig ar gyfer seicosis, drwy ganiatáu i ymchwilwyr i ddeall p’un ai yw therapïau seicolegol yn effeithiol ai peidio.

Cynhaliwyd yr ymchwil gan y Psychological Interventions Clinic for Outpatients with Psychosis (PICuP), sef gwasanaeth arbenigol sydd wedi ei leoli Ymddiriedolaeth Sylfaen GIG De Llundain a Maudsley. Mae PICuP yn darparu therapïau seicolegol i gleifion allanol sydd â seicosis a’u teuluoedd sydd wedi eu hatgyfeirio o’r ymddiriedolaethau GIG yn ardal Llundain.

Cefnogwyd yr ymchwil gan y National Institute for Health Research (NIHR) Maudsley Biomedical Research Centre a’r Wellcome Trust.