Cyhoeddi cynigion ar gyfer dedfrydu troseddwyr ifanc sydd â chyflyrau iechyd meddwl

Mae canllawiau ar gyfer dedfrydu troseddwyr ifanc sydd â chyflyrau ac anhwylderau iechyd meddwl wedi eu cyhoeddi heddiw mewn ymgynghoriad a lansiwyd gan y Cyngor Dedfrydu.

Pan fydd y canllaw yn cael ei gyhoeddi yn ei ffurf derfynol yng Nghymru a Lloegr, bydd barnwyr ac ynadon, am y tro cyntaf, yn derbyn strwythur a phroses glir i ddilyn wrth ddedfrydu pobl sydd â chyflyrau ac anhwylderau iechyd meddwl a’r rhai hynny sydd ag anableddau dysgu, niwed i’r ymennydd, anhwylderau camddefnyddio sylweddau a dementia.

Mae’r canllaw Egwyddorion Trosfwaol: Dedfrydu Troseddwyr Sydd  â Chyflyrau ac Anhwylderau Iechyd Meddwl,  nawr yn rhan o ymgynghoriad, a bydd yn helpu barnwyr ac ynadon i asesu faint o gyfrifoldeb sydd ar droseddwyr am eu troseddau, yn enwedig o ystyried eu cyflwr a sut y mae’n effeithio arnynt. Bydd hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn cydweithrediad gyda’r canllawiau troseddu penodol.

Mae’r canllawiau drafft yn amlinellu’r egwyddorion cyffredinol ar gyfer dedfrydu, gan gynnwys:

Dylai’r dulliau a fabwysiedir gan lysoedd ffocysu ar amgylchiadau unigol, gan fod y modd y mae’r cyflwr yn effeithio ar berson yn amrywio o droseddwyr i droseddwyr ac nid yw rhai cyflyrau iechyd meddwl yn amlwg.

Dylid cydbwyso hawliau ac anghenion troseddwyr gyda’r angen i amddiffyn y cyhoedd, a chydnabod eu hawliau ac anghenion dioddefwyr/teuluoedd i deimlo yn ddiogel.

Dylai’r llysoedd benderfynu faint  o gyfrifoldeb sydd ar droseddwyr am eu troseddau, yn enwedig o ystyried eu cyflwr a sut y mae’n effeithio arnynt, a hynny gan ystyried manylion yr achos hefyd.

Dylai llysoedd ystyried yr holl ffeithiau ym mhob un achos yn ofalus, gan gynnwys yr hyn sydd ar gael yn ymarferol, cyn penderfynu ar ddedfryd.

Mae’r Cyngor Dedfrydu yn gofyn i farnwyr, ynadon ac eraill sydd â diddordeb ym maes cyfiawnder troseddol am eu barn ar y cynigion yn y canllawiau drafft. Mae’r ymgynghoriad ar agor tan  9 Gorffennaf 2019.

Dywedodd yr Aelod o’r Cyngor Dedfrydu Ei Hanrhydedd, y Barnwr Rosa Dean:

“Fel cymdeithasol rydym yn dod yn fwy ac yn fwy ymwybodol o ba mor gyffredin yw cyflyrau ac anhwylderau iechyd meddwl, yn enwedig ymhlith pobl yn y system cyfiawnder troseddol.

“Mae’r Cyngor yn credu fod troseddwyr sydd yn meddu ar gyflwr neu anhwylder iechyd meddwl, nam niwrolegol neu anhwylder datblygu, yn gorfod bod yn hyderus fod gan y Llys y wybodaeth sydd angen er mwyn mabwysiadu dulliau cyson at ddedfrydu a rhoi dedfryd briodol.

“Mae iechyd meddwl y troseddwr yn un elfen o’r hyn y mae’n rhaid i’r llys ei ystyried, ac mae’r canllaw yn ceisio taro cydbwysedd rhwng hawliau ac anghenion troseddwyr gyda’r nod o ddiogelu cyhoedd, hawliau’r dioddefwr a theuluoedd a’r angen i deimlo yn ddiogel.”

Dywedodd Lucy Schonegevel, pennaeth iechyd a dylanwadu yn Rethink Mental Illness:

“Mae  hyn yn gam mawr tuag at ein system cyfiawnder troseddol yn ennyn dealltwriaeth well o afiechyd meddwl oherwydd dyma’ r tro cyntaf i ni gael canllawiau dedfrydu yn y maes hwn. Ar lefel ymarferol, bydd yn golygu bod pobl sydd wedi eu heffeithio gan afiechyd meddwl ac yn dod i gysylltiad gyda’r system cyfiawnder troseddol yn medru sicrhau bod ystyriaeth go iawn yn cael ei rhoi i’w salwch, a hynny mewn modd cyson.”

Nid yw’r canllaw yn bwriadu newid practis dedfrydu ond hyrwyddo cysondeb drwy ddarparu dedfrydau mewn llysoedd drwy gyfrwng fframwaith dedfrydu unigol, cydlynus.

Bydd yn llywio barnwyr ac ynadon drwy gyfres o gwestiynau er mwyn eu helpu i bennu pa mor gyfrifol yw’r troseddwr, er enghraifft, os yw eu cyflwr wedi effeithio ar ei allu i wneud dewisiadau rhesymegol.