Newidiadau dros dro i’r Ddeddf Iechyd Meddwl

Mae Rethink Mental Illness wedi paratoi crynodeb o’r newidiadau dros dro newydd i’r Ddeddf Iechyd Meddwl, sydd yn angenrheidiol yn ôl y Llywodraeth er mwyn parhau i weithredu’n effeithiol yn ystod y pandemig Covid-19.

Dyma rai o’r atebion i’r cwestiynau allweddol sydd gennych o bosib:

Pam fod y llywodraeth yn gwneud y newidiadau brys yma i’r Ddeddf Iechyd Meddwl?

Rhaid i’r Ddeddf Iechyd Meddwl barhau i weithio’n effeithiol yn ystod y pandemig Covid-19, er mwyn sicrhau bod pobl ag afiechyd meddwl difrifol yn derbyn y diogelwch, y gofal a’r driniaeth sydd angen arnynt. Mae deddfwriaeth frys wedi ei chyflwyno yn y Senedd sydd yn cynnwys mesurau dros dro er mwyn newid y Ddeddf Iechyd Meddwl. Mae hyn yn sgil y ffaith fod y llywodraeth yn pryderi y bydd Covid-19 yn lleihau’r nifer o weithwyr iechyd meddwl proffesiynol sydd ar gael i helpu pobl sydd mewn risg yn sgil eu hiechyd meddwl.

Ni fydd y newidiadau yn dod i rym yn syth ar ôl cymeradwyo’r ddeddfwriaeth – byddant yn cael eu cyflwyno os yw’r argyfwng yn gwaethygu.

A yw’r newidiadau yma yn rhan o’r adolygiad diweddar o’r Ddeddf Iechyd Meddwl?

Na. Mae’r rhain yn fesurau dros dro ac ar wahân i’r adolygiad cyfredol o’r Ddeddf Iechyd Meddwl. Ni fydd y newidiadau yma yn cael eu cyflwyno yn syth. Byddant ond yn cael eu cyflwyno os yw nifer y staff yn cael ei leihau’n sylweddol.
Bydd Rethink Mental Illness yn monitro hawliau ac amodau pobl sydd yn cael eu cadw dan glo o dan y Ddeddf. A byddwn yn parhau i alw am ddiwygio’r Ddeddf unwaith nad oes angen y mesurau.

Beth yw’r newidiadau sy’n cael eu gwneud?

Mae yna nifer o newidiadau yn cael eu gwneud. Mae Rethink wedi eu manylu isod.

Newidiadau i’r nifer o feddygon sydd angen er mwyn eich cadw o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl ar gyfer asesiad a thriniaeth
Fel arfer, mae angen 3 pherson i gytuno bod angen eich cadw dan glo. Mae hyn yn cynnwys gweithiwr iechyd meddwl proffesiynol cymeradwy (AMHP) a 2 feddyg. O dan y ddeddfwriaeth newydd, mae’r nifer o feddygon wedi ei leihau i 1.
Rhaid i’r AMHP gofnodi pam fod y penderfyniad i’ch cadw dan glo wedi ei wneud ar argymhelliad 1 meddyg yn unig. A dylent ond wneud y penderfyniad hwn os ydynt yn credu bod diffyg staff a achosir gan y coronafeirws yn golygu y byddai’n rhy hir cyn bod ail feddyg yn medru eich asesu.

Newidiadau ynglŷn â pha mor hir y mae modd eich cadw yn yr ysbyty

Os ydych wedi eich cyhuddo o drosedd, efallai bod y llys yn credu bod eich iechyd meddwl yn ffactor yn eich trosedd. O dan Adran 35 a 36 o’r Ddeddf, mae’r llys yn medru eich danfon i’r ysbyty er mwyn asesu eich cyflwr iechyd meddwl.
Fel arfer, mae modd eich danfon i’r ysbyty am ddim mwy na 28 diwrnod. Os ydy eich meddyg yn credu bod angen i chi aros yn yr ysbyty yn hirach, mae modd iddynt ddweud wrth y llys. Ac mae’r llys yn medru ymestyn hyn am 28 diwrnod pellach, am gyfnod hyd at 12 wythnos.
O dan y mesurau brys, ni fyddai yna gyfyngiad o 12 wythnos. Mae hyn yn golygu y bydd modd eich cadw yn yr ysbyty, o dan ddeddf 35 neu 36, am fwy na 12 wythnos.

Newidiadau i orchmynion llys ar gyfer cadw pobl yn yr ysbyty sydd wedi eu cyhuddo neu’n euog o drosedd

Os ydych wedi eich cyhuddo neu’n euog o drosedd, efallai y bydd y llys yn teimlo bod angen eich cadw yn yr ysbyty. Fel arfer, bydd angen 2 feddyg er mwyn eich asesu a chytuno eich bod mor sâl fel bod angen eich cadw yn yr ysbyty.
O dan newidiadau i Adrannau 36, 37, 38, 45A a 51 o’r ddeddfwriaeth newydd, mae modd eich danfon i’r ysbyty os yw 1 meddyg yn dweud eich bod yn sâl. Ond rhaid i’r llys gytuno bod hyn yn angenrheidiol yn sgil yr amgylchiadau.

Newidiadau i’r i ddal cleifion gwirfoddol fel mesur brys os ydynt eisoes yn yr ysbyty

O dan y Ddeddf Iechyd Meddwl, mae gweithwyr proffesiynol, yn ystod argyfyngau, yn meddu ar y pŵer i’ch cadw dan glo os ydych yn glaf gwirfoddol. Mae hyn er mwyn eich stopio rhag gadael yr ysbyty os yw gweithiwr proffesiynol yn credu eich bod yn risg i chi’ch hun neu eraill.

O dan y pwerau yma, mae ond modd eich dal am gyfnod byr:
• O dan adran 5 (2) o’r Ddeddf, mae meddyg yn medru cytuno eich cadw am gyfnod o 72 awr, a
• O dan adran 5 (4) o’r Ddeddf, mae nyrs yn medru cytuno eich cadw am gyfnod o 6 awr.
Mae ond modd eich cadw ar ôl y cyfnod hwn os oes asesiad Deddf Iechyd Meddwl llawn yn cael ei gynnal, a bod gweithwyr proffesiynol yn penderfynu eich cadw ymhellach. Bydd hyn yn cael ei wneud o dan adrannau 2 a 3 o’r Ddeddf Iechyd Meddwl.

Bydd y ddeddfwriaeth frys yn ehangu’r pwerau yma, fel bod modd eich dal am gyfnod hirach. Mae hyn yn sgil y ffaith ei bod yn mynd i gymryd mwy o amser i asesu cleifion sydd yn cael eu dal o dan yr adrannau dros dro yma.
Y cyfnod amser estynedig yw:
• O dan adran 5 (2) – mae modd eich dal am hyd at 120 awr, a
• O dan adran 5 (4) – mae modd eich dal am hyd at 12 awr.

Newidiadau i’r broses o drosglwyddo carcharorion i’r ysbyty

O dan y Ddeddf Iechyd, os ydych yn garcharor, mae modd eich trosglwyddo i ysbyty. Mae hyn yn digwydd os yw 2 feddyg yn credu mai dyma’r peth gorau i chi, yn sgil natur eich anhwylder meddwl. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol ar gyfer Cyfiawnder gytuno i’r trosglwyddiad hwn.
Mae’r pŵer hwn o dan adran 47 o’r Ddeddf Iechyd Meddwl.
Mae’r ddeddfwriaeth frys yn dweud mai ond 1 meddyg sydd angen argymell trosglwyddo’r carcharor o’r carchar i’r ysbyty. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol ar gyfer Cyfiawnder gytuno i’r trosglwyddiad hwn.

Newidiadau i barhau gyda’r driniaeth

O dan rhai adrannau o’r Ddeddf, mae eich meddyg ond yn medru parhau i awdurdodi eich triniaeth heb eich caniatâd os cytunir ar SOAD. Mae SOAD sydd yn golygu ‘second opinion approved doctor’.
Er enghraifft, o dan adran 3 o’r Ddeddf, mae modd eich trin yn erbyn eich ewyllys am 3 mis. Ar ôl 3 mis, mae eich meddyg ond yn medru awdurdodi eich triniaeth heb eich caniatâd os yw’r SOAD yn cytuno.
O dan y newid, ni fydd eich meddyg angen i SOAD i gytuno i barhau gyda’r driniaeth, hyd yn oes os nad ydych yn rhoi eich caniatâd.

Newidiadau i bwerau’r heddlu i’ch dal

Efallai eich bod yn y gymuned neu yn eich cartref eich hun. Efallai y bydd yr heddlu yn pryderi am eich diogelwch chi neu eraill os oes anhwylder meddwl gennych.
Mae pwerau ganddynt o dan y Ddeddf i’ch dal mewn lle diogel. Gan ddibynnu ar eich amgylchiadau, mae hyn yn medru cynnwys ysbyty, eich cartref, cartref rhywun arall neu orsaf heddlu.
Mae’r heddlu yn meddu ar y pwerau yma o dan adrannau 135 a 136 o’r Ddeddf Iechyd Meddwl.
Mae modd i chi gael eich dal i ddechrau am hyd at 24 awr. Ac mae modd ymestyn hwn am 12 awr bellach. Mae ond modd dal y claf ar ôl y cyfnod hwn os cynhelir asesiad llawn o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl. A bod y gweithwyr proffesiynol yn cytuno ar ddal y claf drachefn. Bydd hyn yn digwydd o dan adrannau 2 a 3.
Mae’r newid yn golygu bod modd eich dal am gyfnod cychwynnol o 36 awr. Mae modd ymestyn hyn am gyfnod pellach o 12 awr.

A oes yna unrhyw newidiadau i’r tribiwnlysoedd iechyd meddwl?

Nid yw tribiwnlysoedd iechyd meddwl wedi eu cynnwys yn y darn hwn o ddeddfwriaeth. Ond efallai y bydd rhai newidiadau i’r modd y mae tribiwnlysoedd iechyd meddwl yn cael eu cynnal. Er enghraifft:
• Bydd tribiwnlysoedd dal yn cael eu cynnal,
• Efallai y bydd eich gwrandawiad tribiwnlys yn cael ei gynnal dros y ffôn,
• Ar hyn o bryd, mae angen 3 aelod panel. Efallai y bydd angen lleihau hyn.
• Efallai y bydd yn cymryd hirach i gynnal y tribiwnlys, a
• Efallai y bydd eich gwrandawiad yn ‘wrandawiad papur’. Mae hyn yn golygu nad ydych angen mynychu’r tribiwnlys eich hun.