Astudiaeth newydd yn datgelu effaith y cyfnod clo cychwynnol ar iechyd meddwl

Roedd chwe wythnos gyntaf y cyfnod clo a gyflwynwyd yn sgil y pandemig wedi cael effaith sylweddol ar iechyd meddwl a llesiant poblogaeth y DU, yn ôl ymchwil newydd.

Yn cael ei arwain gan Brifysgol Glasgow, mae’r astudiaeth sydd yn cael ei gyhoeddi gan y British Journal of Psychiatry, wedi canfod fod pobl ifanc, menywod, unigolion o gefndiroedd o anfantais gymdeithasol a’r rhai hynny sydd eisoes â phroblemau iechyd meddwl, oll wedi sôn eu bod wedi profi problemau iechyd meddwl gwaeth yn dilyn y cyfnod clo cychwynnol.

Mae’r astudiaeth, sef y cyhoeddiad cyntaf o raglen ymchwil hydredol ar raddfa eang, yn cael ei chynnal ar y cyd a’i hariannu gan y Samariiaid, SAMH (Scottish Association for Mental Health), a’r Mindstep Foundation, a dyma’r asesiad mwyaf manwl hyd yma o iechyd meddwl a llesiant poblogaeth y DU yn ystod chwe wythnos gyntaf pandemig COVID-19.

Mae’r ymchwil, sydd yn cael ei arwain gan Athro’r Brifysgol, Rory O’Connor, Cadeirydd mewn Seicolegol Iechyd yn Sefydliad Iechyd a Lles y Brifysgol, wedi canfod fod y nifer a oedd wedi meddwl am hunanladdiad wedi cynyddu yn ystod chwe wythnos gyntaf y cyfnod clo yn y DU (un ym mhob deg neu 9.8% erbyn diwedd y cyfnod hwn); fodd bynnag, roedd ffactorau eraill yn ymwneud gyda’r risg o hunanladdiad, fel symptomau o orbryder, lefelau o deimlo eu bod wedi eu gorchfygu a’u carcharu, wedi lleihau dros yr un cyfnod. Roedd symptomau o iselder ac unigrwydd wedi parhau’n weddol sefydlog ond wedi eu heffeithio’n andwyol.

O fewn yr astudiaeth, roedd ymchwilwyr wedi cynnal sampl genedlaethol o 3077 oedolion yn y DU, yn asesu ystod o ffactorau iechyd meddwl, gan gynnwys: problemau iechyd meddwl sydd eisoes yn bodoli; ymdrechion i gyflawni hunanladdiad a hunan-niweidio; iselder; gorbryder; ymdeimlad eu bod wedi eu gorchfygu; ymdeimlad eu bod wedi eich carcharu; lles meddwl ac unigrwydd.

Roedd yr ymchwil wedi ystyried tair ‘ton’ o’r cyfnod clo rhwng 31 Mawrth a 11 Mai. Mae pobl hefyd wedi eu holi drwy gydol y pandemig, a bydd canlyniadau eraill yn cael eu cyhoeddi yn y misoedd nesaf.

Mae dadansoddiad pellach o’r is-grwpiau yn dangos problemau iechyd meddwl gwaeth yn ystod y pandemig ymhlith menywod, pobl ifanc (rhwng 18 a 29), y rhai hynny o gefndiroedd o dan anfantais gymdeithasol a’r rhai sydd eisoes yn dioddef problemau iechyd meddwl. Roedd dynion wedi dioddef lefelau is o symptomau o iselder na menywod.

Roedd oedolion iau (rhwng 18 a 29 mlwydd oed) yn fwy tebygol o ddweud eu bod wedi meddwl am hunanladdiad (14% yn sôn eu bod wedi meddwl am hunanladdiad erbyn ton 3) a lefelau uwch o symptomau o iselder na’r rhai hynny rhwng 30 a 59 mlwydd oed a’r rhai sydd yn hŷn na 60 gyda’r rhai hynny rhwng 30 a 59 mlwydd oed yn profi cyfraddau uwch na’r rhai sydd yn hŷn na 60.

Ar draws pob un don, roedd tua un ym mhob 4 (26.1%) wedi profi o leiaf lefelau cymedrol o symptomau o iselder.

Roedd y sawl o gefndiroedd sosio-economaidd is yn fwy tebygol o feddwl am hunanladdiad o’u cymharu gyda’r grwpiau sosio-economiadd uwch, ynghyd â’r rhai sydd eisoes â phroblemau iechyd meddwl, o’u cymharu gyda’r sawl heb y fath broblemau.

Roedd 21% o’r sampl uwchlaw’r trothwy ar gyfer lefelau cymedrol o symptomau o orbryder ar ddechrau’r cyfnod clo; fodd bynnag, roedd y symptomau yma wedi lleihau ar draws y chwe wythnos gyntaf.

Dywedodd yr Athro O’Connor: “Tra bod mesurau iechyd meddwl, fel y cyfnod clo, wedi bod yn angenrheidiol er mwyn amddiffyn y boblogaeth gyffredinol, rydym yn gwybod bod yr effaith y mae COVID-19 wedi ei gael ar iechyd meddwl a llesiant yn fwy difrifol a hirdymor. Mae’r canfyddiadau o’n hastudiaeth yn dangos cyfraddau cynyddol o bobl yn meddwl am hunanladdiad, yn enwedig oedolion ifanc, ac mae hyn yn bryderus a’n dangos bod angen i ni fod yn wyliadwrus o ran y grŵp bregus hwn.

“Wrth i ni symud drwy’r pandemig, yn ymchwilio’r effaith ar iechyd meddwl a llesiant, mae hyn yn hanfodol er mwyn ein caniatáu i ddeall yn well yr heriau y mae pobl yn wynebu yn ystod y cyfnod anodd hwn. Drwy gael y fath ddadansoddiadau a gwybodaeth, rydym yn medru llunio mesurau iechyd meddwl ac ymyriadau sydd wedi eu targedu tuag at y sawl sydd â’r anghenion mwyaf wrth i’r pandemig barhau, ynghyd â bod yn barod am y dyfodol.”

Dywedodd Billy Watson, Prif Weithredwr, SAMH: “Mae’r ymchwil pwysig hwn yn dangos y bydd iechyd meddwl yn parhau’n fater hanfodol dros y misoedd nesaf. Rhaid i ni fuddsoddi mewn cymorth, yn enwedig ar gyfer y sawl yn y grwpiau hynny sydd wedi eu heffeithio gan y pandemig; rhaid bod y gwasanaethau ar gael pan fydd eu hangen.”

Dywedodd Dr Liz Scowcroft, Pennaeth Ymchwil a Gwerthuso gyda’r Samariaid: “Mae’r canfyddiadau o’r ymchwil yma yn amlwg iawn i’w gweld ac yn dangos fod COVID-19 yn ddiamau wedi cael effaith adweithiol ar iechyd meddwl y genedl. Fodd bynnag, mae’n bwysig cofio nad yw cynnydd yn y nifer o achosion o hunanladdiad yn anochel. Mae modd atal hunanladdiad ac mae’r canlyniadau yma yn dangos ei fod yn fwy pwysig nag erioed fod cymorth effeithiol ar gael i’r sawl sydd ei angen. Wrth i ni barhau i lywio ein ffordd drwy’r pandemig, mae’n flaenoriaeth i ni ein bod yn cyrraedd y sawl sydd yn cael trafferth ymdopi a’n eu hannog i chwilio am help cyn cyrraedd y pwynt argyfwng.

“Mae atal hunanladdiad yn rhywbeth sydd angen i bawb ei wneud, ac felly, mae angen i ni weithio gyda’n gilydd er mwyn sicrhau nad oes rhaid i neb ymdopi gyda phethau ar ben eu hunain. Mae’n medru bod yn rhywbeth mor syml ag ymweld gyda rhywun sydd o bobi yn cael trafferth ac yn eu hannog i siarad a chwilio am gymorth.”

Dywedodd Tracey Davies, o’r Mindstep Foundation: “Rydym yn bles ac yn falch i gefnogi’r ymchwil pwysig hwn. Mae Mindstep yn ffocysu ar ariannu ymchwil sydd yn ystyried yr hyn sy’n achosi hunanladdiad a chodi ymwybyddiaeth o arwyddion rhybudd cynnar o broblemau iechyd meddwl, ac felly, mae’r ymchwil o’r fath yma yn ystod y cyfnod digynsail a heriol hwn, yn fwy pwysig nag erioed o’r blaen.”

Roedd yr astudiaeth hefyd yn cynnwys Prifysgolion Nottingham, Stirling a Leeds.

Mae’r atsudiaeth, ‘Mental health and wellbeing during the COVID-19 pandemic: longitudinal analyses of adults in the UK COVID-19 Mental Health & Wellbeing study’ wedi ei gyhoeddi yn y British Journal of Psychiatry.