Dau draean o’r cyhoedd yn gwrthwynebu toriadau mewn gofal cymdeithasol yn ystod y pandemig

Mae’r Llywodraeth o dan bwysau cynyddol i ddefnyddio adolygiad o’r Ddeddf Coronafeirws 2020, sydd i’w gynnal mewn pythefnos, i ddileu’r rheolau i ganiatáu cyngor i ddiddymu’r rheolau sydd yn caniatáu i gynghorau i wneud toriadau i’r gofal sydd yn cael ei roi i bobl yn ystod y pandemig.

Mae mwy na 60 NGOs a 30 o arglwyddi trawsbleidiol yn Nhŷ’r Arglwyddi yn galw ar y Llywodraeth i ddiddymu’r pwerau yma, tra bod arolwg sydd wedi ei gynnal gan YouGov ar gyfer Liberty wedi canfod fod dau draean (67%) o’r cyhoedd yn credu ei fod yn “annerbyniol” fod cynghorau wedi cael lleihau’r gofal sydd yn cael ei roi i bobl.

O dan Adran 12 o’r Ddeddf Coronafeirws – sydd i’w hadolygu yn y Senedd ar 30 Medi – mae cynghorau yn gweithredu ‘hawddfreintiau’ sydd yn eu rhyddhau o rai o’r dyletswyddau sydd arnynt i ofalu am bobl o dan y Ddeddf Gofal.

Maer rhai o’r hawddfreintiau yna yn cynnwys atal gwneud apwyntiadau gofal; caniatáu iddynt stopio cynnal asesiadau o anghenion newydd; a/neu ailasesu gofal os yw amgylchiadau pobl yn newid. Mae hyn yn golygu bod nifer o bobl wedi profi gostyngiad yn y lefel o ofal y maent yn derbyn, a hynny ar yr adeg anoddaf posib.

Ers cyflwyno’r pwerau yma, mae o leiaf wyth cyngor wedi eu defnyddio – ond mae grwpiau sydd yn ymgyrchu o blaid hawliau yn ofni fod cynghorau eraill wedi eu hannog gan yr hawddfreintiau yma, sydd yn rhoi’r golau gwyrdd fel petai iddynt leihau’r gofal sydd yn cael ei roi.

Mae datganiad sydd wedi ei arwyddo gan 62 o fudiadau anabledd a hawliau dynol, maent yn galw ar y Llywodraeth i ddiddymu’r ‘hawddfreintiau’ yma, ac mae wedi ei gydlynu gan y mudiadau ar gyfer pobl anabl Disability Rights UK a Inclusion London, ynghyd â’r grwpiau hawliau dynol Liberty.

Mae’n datgan: “Mae’r dystiolaeth yn glir ynglŷn ag effaith angheuol ac anghymesur y pandemig ar bobl anabl… gyda’r potensial am ail don, mae’n hanfodol fod hawliau pobl anabl yn cael eu diogelu.”

Yn y cyfamser, mae 30 o arglwyddi trawsbleidiol, sydd yn cael eu harwain gan y Farwnes Jane Campbell a’r Farwnes Tanni Grey-Thompson, wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Iechyd yn gofyn iddo ddileu’r pwerau yma.

Mae’r llythyr yn datgan: “Mae lleihau’r lefel o ofal yn peryglu hawliau pobl anabl a’r bobl hynny sydd yn dibynnu ar ofal cymdeithasol ac yn codi’r posibilrwydd y byddant yn dioddef gwahaniaethu.”

Dywedodd Kamran Mallick, Prif Weithredwr Disability Rights UK: “Drwy gydol y pandemig, rydym wedi clywed straeon dychrynllyd am bobl anabl sydd wedi bod yn derbyn llai o ofal yn sgil hawddfreintiau a gyflwynwyd i’r Ddeddf Gofal o dan y Ddeddf Coronafeirws. Mae’r profiad o ddysgu’r hyn sydd wedi gweithio a’r hyn na sydd wedi gweithio wedi bod yn anodd. Ond rydym wedi dysgu hyn; mae pobl yn dioddef gormod pan nad yw’r Ddeddf Gofal yn cael ei gweithredu’n llawn.

“Mae dau draean o’r boblogaeth yn cytuno gyda ni; ni ddylid torri gofal. Rydym yn galw ar y Llywodraeth i adfer holl agweddau’r Ddeddf Gofal cyn i’r gaeaf ddod. Mae angen sicrhau bod ein hiechyd, ein hannibyniaeth a’n hawliau dynol wrth wraidd ein bywyd eto, ac mae angen hynny nawr.”

Dywedodd Svetlana Kotova, cyfarwyddwr ymgyrchoedd a chyfiawnder Inclusion London: “Mae’r pandemig Coronafeirws wedi, ac yn parhau i gael effaith ddifäol ar bobl anabl gyda nifer yn poeni am eu bywydau a’n teimlo eu bod wedi cael eu hanwybyddu, eu hanghofio. I lawer ohonom, nid

oedd y sefyllfa wedi gwella ar ôl i’r cyfnod clo ddod i ben, ac roeddem wedi profi mwy o arwahanrwydd ac unigrwydd. Ni ystyriwyd anghenion a hawliau pobl ifanc pan wnaed penderfyniadau yn ystod y pandemig, ac roedd y llywodraeth yn barod iawn i leihau ein hawliau sydd eisoes wedi’u cyfyngu. Mae hyn yn gwbl annerbyniol.

“Gyda’n ymgyrch hon, sydd yn cael ei harwain gan bobl anabl a’n mudiadau a’i chefnogi gan eraill, rydym yn gofyn i’r llywodraeth i ail-feddwl ei bolisi a dangos ei ymroddiad at gynnal hawliau pobl anabl.

“Os yw’r llywodraeth yn credu mewn cydraddoldeb i bobl anabl, dylai ddefnyddio’r adolygiad o’r Ddeddf Coronafeirws i adolygu ein hawliau a dangos sut y mae pobl yn cael eu trin yn gyfartal.”

Dywedodd Sam Grant, rheolwr polisi ac ymgyrchoedd Liberty: “Ar ddechrau’r pandemig, roeddem ni, gyda phobl anabl, wedi codi’r larwm ynglŷn â sut oeddynt yn cael eu hanghofio fel rhan o ymateb y Llywodraeth. Mae gwahaniaethu yn erbyn pobl anabl a’r sawl sydd yn derbyn gofal cymdeithasol wedi ei ysgrifennu’n rhan o’r Ddeddf Coronafeirws sydd yn caniatáu i gynghorau i lacio’r safonau. O ganlyniad, mae pobl wedi colli cefnogaeth hanfodol ar yr adeg eu bod angen y gefnogaeth honno fwyaf.

“Nawr, wrth i’r Ddeddf Coronafeirws gael ei hadolygu, mae cyfle unigryw gan y Llywodraeth i stopio, dysgu ac ail-feddwl ei hymateb i’r pandemig. Mae pobl angen agwedd mwy gofalgar. Mae hyn yn golygu diddymu’r Ddeddf Coronafeirws a dileu’r hawddfreintiau sydd yn caniatáu cynghorau i lacio’r safonau gofal, ac mae angen dod o hyd i ffordd i ddelio gyda’r argyfwng mewn modd na sydd yn effeithio ar hawliau pobl.”