Lansio ymchwiliad iechyd meddwl mewn Carchardai

Mae cynnydd difrifol yn y nifer o achosion o hunan-niweidio mewn carchardai, a’r lefelau truenus o wybodaeth am faterion ehangach sydd yn ymwneud gydag iechyd meddwl yn y llefydd hynny y mae pobl yn cael eu cadw dan glo, ymhlith y materion sydd wedi ysgogi Pwyllgor Cyfiawnder Tŷ’r Cyffredin i lansio ymchwiliad, Iechyd Meddwl mewn Carchardai.

Rhwng 2010 a 2020, mae’r gyfradd o achosion o hunan-niweidio wedi mwy na dyblu o  318 digwyddiad am bob 1000 o garcharorion (cyfanswm o 26,983 o ddigwyddiadau) i 741 digwyddiad am bob 1000 o garcharorion (cyfanswm o 61,153 o ddigwyddiadau).

Fodd bynnag, ar wahân i’r ystadegau am hunan-niweidio a marwolaethau sydd wedi eu hachosi gan yr unigolion eu hunain, dim ond ychydig o ddata sydd ar gael a’n ymwneud gyda’r lefelau cyfredol o anghenion iechyd meddwl mewn carchardai. Yn  2017, dywedodd y Swyddfa Archwilio Genedlaethol:

“Mae’r data ynglŷn â’r nifer o bobl yn y carchar sydd yn profi problemau iechyd meddwl a faint y mae’r llywodraeth yn gwario er mwyn mynd i’r afael gyda hyn yn druenus data”.

  • Fodd bynnag, mae’r rhan fwyaf o ymchwil yn awgrymu bod pobl sydd yn y carchar yn fwy tebygol o brofi problemau iechyd meddwl na’r rhai hynny yn y gymuned ehangach. Mae hyn yn sgil sawl ffactor gan gynnwys:
  • Materion personol a chymdeithasol fel diweithdra, camddefnyddio sylweddau neu drawma;
  • Mae bod yn y carchar yn medru gwaethygu problemau lles gan fod carcharorion yn llai abl i reoli eu bywydau bob dydd; a
  • Mae nifer o garcharorion yn mynd i mewn ac allan o’r carchar, neu’n symud rhwng carchardai, ac mae’n anodd iddynt i gael mynediad at ofal iechyd.
  • Mae rhai o’r ffactorau yma wedi eu gwaethygu gan y pandemig Covid-19 a’r cyfnodau clo yn y carchardai a’r gymuned ehangach.

Yn dilyn cais y Pwyllgor am dystiolaeth ysgrifenedig, mae disgwyl y bydd un neu fwy o sesiynau tystiolaeth ar lafar cyhoeddus er mwyn casglu tystiolaeth bellach. Mae’n debygol y bydd y Pwyllgor yn gwahodd Gweinidog, uwch swyddogion, arbenigwyr mewn iechyd meddwl a budd-ddeiliaid eraill i gynnig tystiolaeth. Mae disgwyl y bydd adroddiad yr ymchwiliad yn cael ei gyhoeddi yng Ngorffennaf  2021.

Cylch Gorchwyl

Mae’r Pwyllgor yn chwilio am farn eraill ar:

  • Pa mor helaeth yw’r problemau iechyd meddwl o fewn carchardai yng Nghymru a Lloegr, a ph’un ai bod digon o adnoddau ar gael er mwyn mynd i’r afael gyda’r broblem.
  • Pa mor briodol yw’r carchar ar gyfer y rhai hynny ag anghenion iechyd meddwl.
  • Sut y mae problemau iechyd meddwl yn cael eu nodi pan ddaw’r unigolyn i’r carchar a/neu tra bod unigolyn yn y carchar.
  • Y cymorth (clinigol a’r rhai na sy’n glinigol) sydd ar gael i’r sawl sydd ag anghenion iechyd meddwl, p’un ai bod y cymorth yn diwallu anghenion y sawl sydd yn y carchar a ph’un ai bod yna gagendor o ran y ddarpariaeth.
  • Effaith amgylchedd y carchar ar iechyd meddwl.
  • Effaith Covid ar iechyd meddwl carcharorion, gan gynnwys mynediad at wasanaethau.
  • Ansawdd ac argaeledd cymorth iechyd meddwl yn y carchar, o’i gymharu gyda’r gymuned.
  • Y llwybr gofal iechyd meddwl wrth i bobl adael y carchar a mynd yn ôl i’r gymuned.
  • P’un ai bod y broses o gomisiynu gwasanaethau iechyd meddwl yn y carchar yn gweithio ar hyn o bryd.

Dylid cyflwyno unrhyw dystiolaeth – dim mwy na 1500 o eiriau – i’r porth ar-lein erbyn 19 Mai 2021.