Plant wedi eu mabwysiadu yn wynebu argyfwng iechyd meddwl, rhybuddia elusen

Mae Adoption UK yn rhybuddio bod yna argyfwng iechyd meddwl ymhlith rhai o blant mwyaf bregus y DU, sydd wedi ei achosi gan fethiannau mewn system na sydd wedi ei ddylunio er mwyn diwallu eu hanghenion.

Mae’r adroddiad Barometer Mabwysiadu yn datgelu bod dau draean (64%) o’r bobl sydd wedi eu mabwysiadu a’n 16 mlwydd oed a’n hŷn wedi gofyn am help gyda’u hiechyd meddwl, ac mae’r nifer yma yn cynyddu. Roedd bron i hanner (46%) o’r bobl sydd wedi eu mabwysiadu rhwng 16 a 25 wedi bod yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl yn 2020, o’u cymharu gyda’r ffigwr cenedlaethol o 17%.* Eto, dywed y rhan fwyaf nad ydynt wedi medru cael mynediad at y cymorth sydd angen arnynt.

Roedd y rhan fwyaf o’r bobl sydd wedi eu mabwysiadu wedi dioddef cam-drin, esgeulustod neu drais yn eu blynyddoedd cynnar, gydag effeithiau parhaus ar berthnasoedd, dysgu ac iechyd, gan adael eu teuluoedd i godi’r darnau pan nad yw cymorth proffesiynol yn cael ei ddarparu.

Dywedodd Prif Weithredwr Adoption UK Sue Armstrong Brown: “Am y drydedd flwyddyn yn olynol, roedd 71% o’r sawl a oedd wedi ymateb i’r Baromedr wedi dweud eu bod yn wynebu brwydr barhaus i sicrhau eu bod yn derbyn cymorth. Mae’r teuluoedd yma yn cael eu methu yn rhy aml o lawer gan system sydd yn buddsoddi’n sylweddol mewn gosod plant ar gyfer eu mabwysiadu, ac yna’n pylu i’r cefndir,  gan arwain at ganlyniadau niweidiol i iechyd meddwl y plant a’u teuluoedd sydd wedi eu mabwysiadu.”

Mae canlyniadau’r arolwg yn amlygu’r canlyniadau a ddaw o fethu darparu cymorth cynnar a chyson i bobl ifanc sydd wedi eu mabwysiadu. Nid oedd mwy na chwarter o’r sawl rhwng  16 a 25 mlwydd oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant ar ddiwedd 2020 – dwywaith yn uwch na chyfartaledd y DU. Mae chwarae rhan mewn gweithgareddau risg uchel a throseddol wedi cynyddu’n gyson ers y Baromedr Mabwysiadu cyntaf yn  2019.Mae problemau yn aml yn cael eu gwaethygu gan blant sydd yn disgyn rhwng y bylchau rhwng gwasanaethau plant ac oedolion. Dywedodd bron i dri chwarter o rieni bod y cymorth sydd yn cael ei roi i blant wedi ei leihau neu stopio pan oeddynt wedi mynd y tu hwnt i’r oedran priodol o ran gwasanaethau i’r glasoed.

Dywedodd Mimi Woods, sy’n 18 mlwydd oed: “Rwy’n dioddef afiechyd meddwl, sydd wedi ei gysylltu gyda’r trawma o’m gorffennol.  Digwyddodd hyn pan oeddwn yn ifanc ond mae’n effeithio arnoch yn hwyrach yn eich bywyd. Mae’n deillio o ymdeimlad nad oes neb eich eisiau ac nid oes lle ar eich cyfer, neu gysylltiad emosiynol ag unrhyw un.

“Roeddwn wedi cael cyfarfod gyda CAMHS** ac esboniais fy mod yn sâl ac nid oeddwn yn gwybod pam fy mod yn gwneud yr hyn yr oeddwn yn ei wneud. Nid oedd unrhyw deimladau gennyf ac roeddwn am ladd fy hun. Fe’m rhoddwyd ar feddyginiaeth ond pan oeddynt yn hapus nad oeddwn yn mynd i wneud dim byd peryglus, daeth y cyswllt i ben ac nid wyf wedi clywed wrthynt ers hynny.

“Rwy’n sylweddoli fod hyn oll yn gysylltiedig gyda’r ffaith fy mod yn teimlo ar goll oddi mewn. Rwy’n rhan o grŵp o bobl ifanc sydd wedi eu mabwysiadu ac mae pawb yn y grŵp wedi dioddef trawma, iselder ac wedi meddwl  am hunanladdiad.”

Mae’r arolwg Baromedr hefyd yn dangos fod gwneud cysylltiad gyda’ch teulu genedigol yn pwyso’n fawr ar feddyliau pobl ifanc. Roedd mwy na chwarter (28%) o’r sawl rhwng 13 a 18 mlwydd oed wedi cael cyswllt uniongyrchol gydag aelod o’r teulu genedigol, a hynny heb unrhyw fath o gytundeb ffurfiol. I rai, mae hyn yn medru arwain at ganlyniadau difäol o ran iechyd meddwl a sefydlogrwydd teuluoedd.

Pan fydd teuluoedd yn derbyn cymorth, mae eu hasesiad o’u hansawdd ac effaith hyn ar eu teulu wedi cynyddu o ran pob un dangosydd ers y llynedd – ac mae hyn yn dipyn o orchest o feddwl am y pandemig. Mae profiad y mabwysiadwyr yng Nghymru wedi gwella o ran y cyfnod cymeradwyo a pharu, ac ymhlith teuluoedd sydd â phlant hŷn, a hynny yn sgil buddsoddiad mewn gwasanaethau mabwysiadu yn  2019.  Mae’r cyllid cymorth mabwysiadu brys o ran COVID yn Lloegr hefyd wedi ei ganmol gan deuluoedd.

Ychwanegodd Sue Armstrong Brown: “Mae eleni yn cyflwyno cyfleoedd go iawn i ail-feddwl am y gefnogaeth sydd yn cael ei rhoi i deuluoedd sydd yn mabwysiadu. Mae’r adolygiad parhaus o Ofal Cymdeithasol yn Lloegr a’r ddadl am adferiad COVID yn gyfleoedd y mae’n rhaid i ni fanteisio arnynt os ydym am roi cyfle cyfartal mewn bywyd i rai o’n plant mwyaf bregus.”

Mae Adoption UK yn amlinellu cynllun chwe phwynt er mwyn gwella cyfleoedd bywyd y bobl ifanc sydd wedi eu mabwysiadu. Mae’n cynnwys asesiadau amlddisgyblaethol a chynlluniau cymorth ar gyfer pob plentyn sydd wedi ei fabwysiadu ac ymestyn y gwasanaethau mabwysiadu tan fod y plant yn 26 mlwydd oed.