Dull Rhaglen Gofal

Hyd at 2012, y Dull Rhaglen Ofal oedd y brif ffordd o asesu ac adnabod anghenion gofal y bobl ag afiechyd meddwl a oedd yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl eilaidd. Roedd gweithredu’r Dull Rhaglen Ofal yn ofyniad statudol ar draws y DU er bod y modd iddo gael ei weithredu wedi amrywio i raddau ar draws Cymru, yr Alban a Lloegr. Mae’r Dull Rhaglen Ofal yn parhau i gael ei weithredu yn Lloegr, ond ym Mehefin 2012, cafodd ei ddisodli yng Nghymru gan Ran 2 o’r Mesur Iechyd Meddwl (2010).

Roedd prif elfennau’r Dull Rhaglen Ofal yn cynnwys (ac maent dal yn berthnasol yn Lloegr):

• asesiad o anghenion iechyd a gofal cymdeithasol person

• cynllun gofal ysgrifenedig sydd wedi ei gytuno gan yr holl rai hynny sydd yn chwarae rhan yn narpariaeth gofal y person gan gynnwys y Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol, Meddyg Teulu a’r gofalwr

• enwebu Cydgysylltydd Gofal er mwyn gweithredu fel pwynt cyswllt allweddol, yn cydlynu darpariaeth gofal y person

• monitro ac adolygu cynllun gofal y person ac anghenion iechyd a gofal cymdeithasol.

Y Mesur Iechyd Meddwl o 2012

Mae’r prif elfennau yma o’r Dull Rhaglen Ofal hefyd wedi eu cynnwys yn Rhan 2 o’r Mesur Iechyd Meddwl, a ble y gweithredwyd y Dull Rhaglen Ofal yn dda, bydd tebygrwydd clir. Yn anffodus, nid oedd arferion da o ran y Dull Rhaglen Ofal yn cael eu gweithredu’n gyson a dyna pam fu Hafal yn ymgyrchu’n hir ac yn galed am gyfraith iechyd meddwl hollol newydd yng Nghymru er mwyn gwella cynllunio gofal a thriniaeth ar gyfer y rhai hynny sydd yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl eilaidd.

Gyda’i deitl llawn, “Y Mesur Iechyd Meddwl (Cymru) 2010”, cafodd ei gymeradwyo gan y Cynulliad Cenedlaethol ym 2010 gan dderbyn cydsyniad brenhinol ar ddiwedd y flwyddyn honno. O’r herwydd, mae’n meddu ar yr un statws cyfreithiol yng Nghymru â Deddfau Iechyd Meddwl eraill. Fodd bynnag, roedd angen paratoadau penodol cyn bod modd ei weithredu a daeth Rhan 2 i rym ym Mehefin 2012. Mae dal yn gyfraith sydd yn weddol newydd felly a bydd yna gryn amser eto cyn y bydd yr effaith yn cael ei weld ar lawr gwlad. Felly, mae’n bwysig fod pobl sydd â phroblemau iechyd meddwl a’u teuluoedd yn deall prif bwyntiau’r Mesur ac yn gwybod am y gefnogaeth a’u hawliau cyfreithiol. Ar yr un pryd, bydd Hafal yn parhau i ymgyrchu am wasanaethau lleol i weithredu’r Mesur yn llawn a byddwn yn gobeithio y bydd yn gwella’n sylweddol y profiad ar gyfer pobl sydd yn derbyn gwasanaethau iechyd
meddwl eilaidd yng Nghymru. Rydym yn esbonio’r Mesur mewn manylder ar dudalen arall o’r wefan
hon, ac felly, rydym yn crynhoi yma’r prif bwyntiau’r Cynllunio Gofal a Thriniaeth yn Rhan 2.

Cynllunio Gofal a Thriniaeth yn Rhan 2 o’r Mesur Iechyd Meddwl

Mae Byrddau Iechyd Lleol ac Awdurdodau Lleol yn meddu ar ddyletswydd gyfun i weithredu Rhan 2, ac mae pobl sydd yn derbyn gwasanaethau iechyd meddwl eilaidd yn meddu ar ddwy hawl bwysig newydd:

• yr hawl i sicrhau bod Cydgysylltydd Gofal yn cael ei apwyntio i weithio gyda hwy er mwyn cydlynu eu gofal a’u triniaeth, a’r

• hawl i dderbyn Cynllun Gofal a Thriniaeth unigol a chynhwysfawr er mwyn cynorthwyo eu hadferiad.

Mae yna God Ymarfer cynhwysfawr yn perthyn i’r Mesur hefyd sydd yn amlinellu beth y mae’r hawliau yma yn golygu mewn gwirionedd. Yn gryno, dylai olygu:

asesiad holistaidd er mwyn sefydlu’r wybodaeth sydd i’w defnyddio ar gyfer cynllunio gofal a thriniaeth a gwaith pellach yn y dyfodol

dynodi Cydgysylltydd Gofal a fydd yn weithiwr iechyd meddwl proffesiynol sydd â’r sgiliau a chymwysterau priodol (megis gweithiwr cymdeithasol, nyrs iechyd meddwl, therapydd galwedigaethol, seicolegydd neu feddyg) ac a fydd yn gyfrifol am weithio gyda’r person er mwyn cytuno ar Gynllun Gofal a Thriniaeth ysgrifenedig

Cynllun Gofal a Thriniaeth a fydd yn ystyried o leiaf wyth agwedd o fywyd person:

– cyllid ac arian

– llety

– gofal personol a lles corfforol

– addysg a hyfforddiant

– gwaith a galwedigaeth

– rhianta neu berthnasau gofalu

– materion cymdeithasol, diwylliannol neu ysbrydol

– ffurfiau meddygol a ffurfiau eraill o driniaeth gan gynnwys ymyriadau seicolegol

monitro ac adolygu gyda Chydgysylltydd Gofal yn meddu ar gyfrifoldeb parhaus i fonitro gweithrediad y Cynllun a dyletswydd i gynnal adolygiad swyddogol o leiaf unwaith y flwyddyn.

Mae Hafal wedi paratoi cyhoeddiadau manwl er mwyn cynorthwyo defnyddwyr gwasanaeth, eu gofalwyr a’u teuluoedd drwy’r broses Cynllunio Gofal a Thriniaeth ac mae’n werth bwrw golwg ar y rhain am wybodaeth a chyngor pellach.

Mae Hafal wedi llunio canllaw Cynllunio Gofal a Thriniaeth i ddefnyddwyr sydd yn cynnig cyngor hynod ddefnyddiol ar sut i elwa o’r mwyaf o’r broses. Am gopi’n rhad ac am ddim, cysylltwch gyda Hafal ar 01792 816 600, neu lawrlwythwch gopi yma.