Hawliau Cyfreithiol Gofalwyr a’r Perthynas Agosaf

Ers 6ed Ebrill 2016, cyfunwyd hawliau cyfreithiol gofalwyr di-dâl a’u hymestyn drwy gyflwyno darn o ddeddfwriaeth newydd sydd yn berthnasol i ofalwyr yng Nghymru;

Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014

Mae’r ddeddf hon yn disodli’r holl ddeddfwriaeth gofal cymdeithasol a oedd yn cynnwys hawliau gofalwyr yng Nghymru. Dyma’r tro cyntaf y mae Cymru  wedi cael deddfwriaeth gofal cymdeithasol sydd ar wahân yn llwyr i’r hyn sydd yng ngweddill y  DU.

Sut y mae’r Ddeddf yn diffinio gofalwr?

Roedd deddfwriaeth flaenorol yn disgrifio gofalwr fel rhywun sydd yn darparu “swm sylweddol o ofal yn rheolaidd”, ac roedd hyn yn cael ei ddiffinio fel isafswm o 35 awr yr wythnos.

O dan y Ddeddf newydd, mae gofalwr yn cael  ei ddiffinio fel; ‘person sydd yn darparu neu’n bwriadu darparu gofal i oedolyn neu blentyn anabl.’ Nid oes rhaid i ofalwyr i brofi eu bod   yn darparu neu’n bwriadu darparu symiau sylweddol o ofal yn rheolaidd.

Mae’r Ddeddf yn pwysleisio gwneud darpariaeth i wella  lles gofalwyr sydd angen cefnogaeth ac yn diffinio ‘lles’ fel y categorïau canlynol:-

  • Lles corfforol ac iechyd meddwl ac emosiynol
  • Yn cael eu diogelu rhag camdriniaeth ac esgeulustod
  • Addysg, hyfforddiant a hamdden
  • Perthnasau domestig, teuluol a phersonol
  • Gwneud cyfraniad i gymdeithas
  • Diogelu hawliau
  • Lles economaidd a chymdeithasol
  • Addasrwydd llety
  • Rheolaeth dros fywyd o ddydd i ddydd
  • Yn cymryd rhan mewn gwaith

Asesiadau Gofalwyr

Mae darpariaeth ar gyfer asesiadau gofalwyr yn cyfuno’r tair Deddf Gofalwyr blaenorol. Os ymddengys i awdurdod lleol fod gofalwyr angen cymorth, mae yna ddyletswydd arnynt i gynnal asesiad.  Nid oes ots beth yw’r cymorth sydd yn cael ei roi neu’r adnoddau ariannol  sydd gan y gofalwr neu’r unigolyn sydd yn cael ei ofalu. Rhaid i awdurdodau lleol:-

  • Cynnig asesiad pan ymddengys i’r awdurdod lleol fod y gofalwr yn meddu ar anghenion cymorth
  • Asesu a yw’r gofalwr yn meddu ar anghenion ar gyfer cymorth (neu’n debygol o feddu ar y fath anghenion yn y dyfodol), ac os felly, beth fydd yr anghenion hynny
  • Mae’r angen am ofal ‘cyson a sylweddol’ wedi ei ddileu, yn union fel yr angen i’r gofalwr i ‘wneud cais’ am asesiad. Rhaid i asesiadau gynnwys:-
  • A yw’r gofalwr yn medru/fodlon parhau i ofalu
  • Y canlyniadau y mae’r gofalwr am sicrhau o ran bywyd o ddydd i ddydd,
  • P’un ai yw’r gofalwr yn gweithio a/neu’n dymuno cymryd rhan mewn addysg, hyfforddiant a gweithgareddau hamdden
  • Mae yna ddyletswydd ar Awdurdoda Lleol i ddiwallu’r anghenion sydd wedi eu nod drwy gyfrwng asesiad (pan fydd gofalwr yn cael ei ystyried yn gymwys).
  • Rhaid i’r asesiad fod yn gymesur â’r anghenion a’r amgylchiadau, ond fel isafswm, rhaid cofnodi’r data craidd ac ystyried y pum elfen er mwyn cadarnhau a ydynt yn gymwys. Mae ond angen gwybodaeth lawn pan fydd anghenion y gofalwr yn cael eu hystyried yn rhai cymwys, ac mae hyn yn arwain at gynllun gofal a chymorth neu gynllun cymorth ar gyfer y gofalwr.

 

Mae canllaw ar gyfer sicrhau asesiadau gofalwyr yng Nghymru ar gael yma: http://www.carersuk.org/wales/help-and-advice/factsheets-carers-wales/getting-an-assessment-in-wales

Meini prawf cymhwyster

Mae’r Ddeddf yn manylu’r meini prawf o ran cymhwyster er mwyn helpu cadarnhau pwy sydd yn gyfrifol am gynnig cymorth ac ar ba pwynt y mae’r awdurdod lleol yn meddu ar ddyletswydd gyfreithiol er mwyn darparu/trefnu cymorth/darpariaeth gofal.

Y ddyletswydd i ddarparu gofal a chymorth i unigolion  mewn angen

Pan fydd awdurdod lleol yn penderfynu fod y gofalwr yn cwrdd â’r meini prawf o ran cymhwyster, mae dyletswydd ar yr awdurdod lleol i:-

  • Cadarnhau beth y mae modd ei wneud er mwyn diwallu anghenion y gofalwr
  • Penderfynu a fydd yn codi tâl a beth fydd y gost ar gyfer darparu’r cymorth.

Rhaid i’r awdurdod lleol i ystyried hefyd a fydd y gofalwr yn elwa o wasanaethau neu wybodaeth, cyngor a chymorth ataliol neu wasanaethau eraill sydd o bosib ar gael yn y gymuned leol.

Darllenwch mwy am gyfrifoldebau’r Awdurdod Lleol

 

Mae’r fersiwn hawdd ei darllen ar gael yma; http://gov.wales/docs/dhss/publications/141117acteasyen.pdf

Mae’r Ddeddf lawn ar gael yma; http://www.legislation.gov.uk/anaw/2014/4/pdfs/anaw_20140004_en.pdf

Mae gwybodaeth ar gyfer staff y Trydydd Sector a gwasanaethau cymdeithasol – sydd yn ymwneud yn benodol â gofalwyr iechyd meddwl – ar gael o;

http://www.ccwales.org.uk/learning-resources-1/the-act/carers-and-mental-health/

 

Hawliau Perthynas Agosaf o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl