Edwina Hart: “Gadewch i ni fod yn hollol onest, mae dal llawer iawn mwy o waith gennym i’w wneud ar iechyd meddwl”

Mae egwyddorion cyffredinol y Mesur Arfaethedig Iechyd Meddwl (Cymru), a fydd yn y pendraw yn rhoi pwerau deddfu ar iechyd meddwl i Gymru, wedi eu dadlau yn y Senedd.

Roedd y ddadl, a gynhaliwyd ddoe, yn dilyn adroddiad a gyhoeddwyd yn gynharach y mis hwn gan Bwyllgor Deddfwriaeth Rhif 3 y Cynulliad ac roedd ystod o faterion – gan gynnwys plant a phobl ifanc, amserlenni o safbwynt asesu a chynlluniau gofal, stigma ac eiriolaeth – wedi eu trafod gan yr Aelodau Cynulliad.

Roedd cyfraniadau nodedig i’r ddadl yn cynnwys:

• Datganiad Dai Lloyd, Cadeirydd Pwyllgor Deddfwriaeth Rhif 3, a ddywedodd: “O safbwynt y cleifion hynny sydd angen y gefnogaeth sy’n cael ei darparu gan wasanaethau iechyd meddwl eilaidd, bydd y dasg o ddatblygu cynllun gofal a thriniaeth ac apwyntio cydlynydd gofal yn ofyniad statudol o dan y Mesur arfaethedig.”

• Barn Cadeirydd y Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc Helen Mary Jones AC, sef: “Mae darpariaeth gwasanaethau plant dros y ddeng mlynedd ddiwethaf wedi bod yn wael iawn. Mae wedi bod yn destun gwarth a gofid i ni gyd y ffordd y mae’r Comisiynydd Plant wedi gorfod tynnu ein sylw dro ar ôl tro dros y blynyddoedd i’r methiannau yn y gwasanaethau.”

• Alun Davies AC, yn siarad ar ran Cadeirydd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol, yn datgan y byddai’r rhan ganlynol (mewn italig) yn y Mesur arfaethedig o bosib yn medru arwain at broblemau o safbwynt cynlluniau gofal: “Bydd darparwyr gwasanaethau iechyd meddwl (ar ôl cytuno ar gynllun gofal a thriniaeth) wedyn yn gorfod darparu gwasanaethau i’r claf cyn belled a bo hynny’n ymarferol bosib i’w wneud.” Dywedodd Mr Davies y gallai’r rhan yma arwain at gynlluniau gofal yn cael eu llunio yn y fath ffordd fel eu bod yn “gosod gormod o bwysau ar argaeledd yr adnoddau yn hytrach nag anghenion y claf.”

• Jonathan Morgan AC, ei Orchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol ef arweiniodd at y Mesur arfaethedig, yn gofyn o safbwynt amserlenni darparu asesiadau a chynlluniau gofal: “Os ydym yn hapus i osod targedau yn y Fframwaith Gweithredu Cenedlaethol er mwyn cywiro’r corff, nid wyf yn deall paham nad oes modd i ni osod targedau i gywiro’r meddwl hefyd.”

• David Melding AC yn datgan: “Mae angen i ni fabwysiadu dull person cyfan tuag at gynllunio gofal. Yn fwy aml na pheidio, nid yw’r bobl sydd yn profi trallod meddwl wrth wraidd y cynllunio gofal sydd ar waith ac maent yn teimlo’n fwy ynysig o’r herwydd. Mae angen mynd i’r afael â’r sefyllfa hon yn y Mesur.”

• Sylw terfynol y Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Edwina Hart, sef: “Mae’r Mesur wedi bod yn broses hir, ond gadewch i ni fod yn hollol onest, mae dal llawer iawn mwy o waith gennym i’w wneud o safbwynt deddfwriaeth ar iechyd meddwl a datblygu gwasanaethau.”

Roedd Ms Hart wedi crynhoi dadl ddoe drwy ymateb i’r argymhellion a wnaed ar y Mesur arfaethedig gan Bwyllgor Deddfwriaeth Rhif 3, y Pwyllgor Cyllid a’r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol.

Yn ei hymateb hir a manwl (sydd i’w weld yn llawn drwy gyfrwng y cyswllt e-bost isod), roedd hi’n:

• Croesawu ac yn derbyn argymhellion y Pwyllgor Deddfwriaeth a’r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol er mwyn edrych ar ffyrdd o ymestyn cylch gorchwyl y Mesur i gynnwys rhannau 1 a 2 fel eu bod yn berthnasol i’r sawl sydd o dan 18 mlwydd oed yn ogystal ag oedolion.

• Dweud ei bod “yn hapus iawn i dderbyn yr argymhelliad y dylai cynlluniau gofal o dan Ran 2 y Mesur adlewyrchu’r Model Adferiad.” Ychwanegodd hi: “Mae hyn yn adlewyrchu ein dull cyfredol at bolisi iechyd meddwl, drwy roi adferiad wrth wraidd llunio polisi. Byddaf yn sicrhau fod y rheoliadau a’r cyfarwyddyd yn adlewyrchu’r dull hwn.”

• Sicrhau aelodau “y bydd yna ymgynghori digonol gyda’r holl bartïon perthnasol yn ystod y broses o ddrafftio rheoliadau’n sy’n ymwneud â chynnwys y cynlluniau gofal.”

• Cydnabod fod diddordeb penodol gan fudd-ddeiliaid ac aelodau mewn cynlluniau gofal ac o’r herwydd bod angen archwilio materion o anghenion ac adnoddau – fel y soniwyd gan Alun Davies AC – mewn modd manwl.

Dywedodd Bill Walden-Jones, Prif Weithredwr yr elusen iechyd meddwl, Hafal: “Y pryder ar gyfer ein Haelodau yw bod y Mesur yn sicr yn edrych yn dda ond mae’n rhaid bod yn ofalus ynghylch y manylion.

“Craidd y Mesur – sef y rhan a allai wneud y gwahaniaeth mwyaf – yw Rhan 2: mae’r adran hon yn rhoi’r hawl gyfreithiol i gleifion iechyd meddwl eilaidd i gael cynllun gofal a bydd ei fformat a’i gynnwys o bosib yn medru cael eu rhagnodi. Y drafferth yw na fydd unrhyw hen gynllun gofal yn gwneud llawer o ddaioni: nid yw rhai cynlluniau gofal cyfredol yn gwneud mwy na datgan presgripsiwn meddygol, pwy fydd yn ei weinyddu, a bod hyn i’w adolygu mewn blwyddyn. Er mwyn gwneud gwahaniaeth, mae’n hanfodol fod fformat a chynnwys cynllun gofal sydd o safon dderbyniol yn cael eu rhagnodi’n glir.

“Mae Llywodraeth y Cynulliad eisoes wedi adnabod drwy ddefnyddwyr gwasanaethau a theuluoedd yr hyn y dylid cynnwys mewn cynllun gofal holistaidd, sydd yn canolbwyntio ar adferiad: mae’r naw maes sydd angen eu cynnwys eisoes wedi eu rhagnodi yn y Cod Ymarfer Cymru ar gyfer y Ddeddf Iechyd Meddwl ac mae’r un naw maes wedi eu hadnabod fel arfer safonol ar gyfer y Dull Rhaglen Ofal gan y Gweinidog. Mae’r gwaith felly o adnabod yr hyn sydd ei angen eisoes wedi ei wneud: mae angen i ni nawr i weld hynny’n cael ei osod yn y Mesur – nid fel cyfarwyddyd amwys ond fel arfer y mae’n rhaid ei weithredu’n gyfreithiol.

“Mae yna elfennau defnyddiol eraill yn y Mesur ond mae’n rhaid ymwrthod rhag cael ein gwrthdynnu gan ganologrwydd Rhan 2 a’r angen i sicrhau fod y cynnwys a’r rheoliadau sy’n perthyn i’r rhan yma yn gywir.”

Mae’r cam nesaf ar gyfer y Mesur ar Fedi’r 23ain pan fydd Pwyllgor Deddfwriaeth Rhif 3 yn ystyried y gwelliannau.
Mae’n bosib edrych ar y ddadl drwy gyfrwng Senedd TV: http://www.senedd.tv/ tra y mae trawsgrifiad o’r ddadl ar gael drwy Gofnod y Trafodion y Cynulliad Cenedlaethol sydd i’w canfod yma: http://www.cynulliadcymru.org/bus-home/bus-chamber/bus-chamber-third-assembly-rop.htm?act=dis&id=191557&ds=7/2010.

Er mwyn edrych ar dudalen Mesur Arfaethedig Iechyd Meddwl (Cymru), sydd yn cynnwys y newyddion diweddaraf a manylion manwl ar y Mesur, ewch os gwelwch yn dda i: http://www.cynulliadcymru.org/bus-home/bus-legislation/bus-leg-measures/business-legislation-measures-mhs-2.htm

Er mwyn darllen adroddiad Pwyllgor Deddfwriaeth Rhif 3 y Cynulliad ar Fesur Arfaethedig Iechyd Meddwl (Cymru), ewch os gwelwch yn dda i: http://www.assemblywales.org/cr-ld8114-e.pdf

Er mwyn darllen blog Prif Weithredwr Hafal Bill Walden-Jones, ewch os gwelwch yn dda i: http://billwaldenjones.blogspot.com/

Er mwyn darllen brîff yr elusen iechyd meddwl Gymreig Hafal ar Adroddiad y Pwyllgor Deddfwriaeth ar y Mesur, ewch os gwelwch yn dda i: http://www.mentalhealthwales.net/mhw/documents/Briefing%20July%202010%20B_.pdf