persbectif fferyllydd yr athro stephen bazire

Mae’r Athro Stephen Bazire yn FferyllyddYmgynghorol, Ymddiriedolaeth Sefydledig Gwasanaeth Iechyd Gwladol Norfolk aSuffolk; Athro Anrhydeddus, Ysgol Fferylliaeth, Prifysgol Dwyrain Anglia, a chafodd ei wneud yn Gymrawd o Gymdeithas Fferylliaeth Frenhinol Prydain Fawrym 2006.

Mae ei ddiddordebau arbennig yn cynnwys darparu gwybodaethac addysg i ddefnyddwyr gwasanaeth a gofalwyr am feddyginiaethau, ac mae wedibod yn ganolog o ran datblygu’r wefan  arloesolwww.choiceandmedication.org.uk.

Yma, mae’r Athro Bazire yn siarad gyda ni am ymrymuso cleifion, sut i ddewis meddyginiaethauac argaeledd therapïau siarad…

Dywedwch wrthym am eich swydd fel FferyllyddYmgynghorol. Beth yw eich blaenoriaethau yn eich rôl? 

Dechreuodd gyda chylch gorchwyl mwy eang ond maewedi ei ddominyddu erbyn hyn  gan eMMa;nid menyw yw hon, ond enw byr ar gyfer yr ‘ectronic Medicines Management and administration’. Mae galw hyn yn  bresgripsiynu electronig yn medru bod yngamarweiniol gan ei fod yn arwain pobl i feddwl ein bod yn presgripsiynu’n unigyn hytrach na phresgripsiynu, gwirio clinigol, rhoi cyffuriau a gweinyddu. Rwyfhefyd yn dysgu cryn dipyn ac yn cynnal sesiynau addysg ynghyd ag ateb ar einllinell cymorth ffôn meddygol.

Mae eich gwefan ‘Choice and Medication'(www.choiceandmedication.org) yn cefnogi pobl i wneud penderfyniadau am eumeddyginiaethau sydd yn seiliedig ar wybodaeth. A ydych yn credu fod cleifionyn arfer digon o ddewis ar hyn o bryd  aca ydynt yn cael eu hymrymuso yn fwy neu’n llai?

Rwyf yn bedant wedi sylwi dros y blynyddoedddiwethaf bod yna hinsawdd lle y mae yna bendantrwydd a mwy ymrymuso ar waithond rwy’n amau fod hyn dal yn anghyson. I mi, y brif broblem yw darparugwybodaeth i bobl mewn ffordd sydd yn hawdd ei ddefnyddio. Ein nod tymor hirgyda’r wefan yw symud llawer iawn o’r wybodaeth i mewn i ‘Patient Decision Aid’sydd yn arwain cleifion drwy’r holl gamau o wneud penderfyniad. Y darn o’rjig-so sydd ar goll yw’r data ar sut i ateb y cwestiwn “beth yw’r siawns syddgennyf i wella os wyf yn derbyn triniaeth?” Mae yna gynifer o astudiaethau, pob un yn wahanol ac nid ydynt yncymharu triniaethau, gyda nifer o destunau wedi eu heffeithio gan “ragfarncyhoeddi” (hynny yw, mae astudiaethau sydd yn dangos effaith yn fwy tebygol ogael eu cyhoeddi na’r rhai hynny na sydd yn dangos unrhyw effaith ac nid yw’rrhain fel arfer hyd yn oed yn cael eu nodi’n ysgrifenedig) a rhagfarn arall (e.e.pobl sydd yn elwa o gyhoeddi’r gwaith). Ac o ran y buddion tymor hir …

 Pa gyngor fyddech chi’nrhoi i rywun sydd yn anhapus gyda’u meddyginiaeth (er enghraifft,o ganlyniad i’rsgil-effeithiau negatif neu am nad ydynt yn effeithiol)?

Mae yna nifer o opsiynau: os yw meddyginiaeth ynhelpu ond bod y sgil-effeithiau yn broblem, yna’r peth cyntaf i’w wneud ywceisio lleihau neu reoli’r sgil-effeithiau hynny e.e. addasu’r dogn, yr amser ymae’r dogn yn cael ei gymryd, sut y maent wedi ei amseru ar draws y diwrnod a chamaueraill er mwyn helpu’r sgil-effeithiau. Os nad yw’r feddyginiaeth yn gweithio,yna ceisiwch edrych ar yr opsiynau a cheisiwch eu cymharu. Gofynnwch i weithiwrproffesiynol yr ydych yn ymddiried ynddo ac sydd i weld yn gwybod tipyn am ytestun a thrafodwch gyda hwy. Mae’n well gen i roi nifer o opsiynau i boblgyda’r manteision a’r anfanteision a hyd yn oed eu gosod mewn trefn posib.

Rwyf yn bedant wedi sylwi dros y blynyddoedd diwethaf bod yna hinsawdd lley mae yna bendantrwydd a mwy ymrymuso ar waith ond rwy’n amau fod hyn dal ynanghyson

A ydych yn credu fod  cyffuriaugwrthseicotig annodweddiadol yn well na chyffuriau gwrthseicotig nodweddiadolac a fyddech chi yn cynghori bod rhywun sydd yn cymryd cyffuriau gwrthseicotig nodweddiadolyn rhoi cynnig ar gymryd  rhaiannodweddiadol?

Nid wyf yn hoff o gwbl, a hynny er amser hir,gyda’r termau ‘annodweddiadol’ (‘atypical’) a ‘nodweddiadol’ (‘typical’) gannad oes yna ystyr iddynt mewn gwirionedd. Roedd ‘annodweddiadol’ yn dermarbrofol sydd nawr yn cael ei ddefnyddio gan y diwydiant  fferyllol, ac felly, mae pob cyffur gwrthseicotignawr yn  “annodweddiadol”, sydd ynawgrymu eu bod yn debyg. Nid yw’n gwneud synnwyr i feddwl bod clozapine,quetiapine, olanzapine, aripiprazole, risperidone ac amisulpride yn cael eu gosod gyda’i gilydd mewn un grŵp.Nid yw’n  gwneud unrhyw synnwyr o ran eusgil-effeithiau, effeithiolrwydd neu hyd yn oed sut y maent yn gweithio. Ac o ran rhai cyffuriau yn cael eu galw’n “rhannol annodweddiadol”… rwy’ncredu y dylem eu hystyried fel cyffuriau gwrthseicotig a dylid eu hystyried ynwahanol i’w gilydd yn hytrach nag yn aelodau o ddau grŵp gwahanol.  Fodd bynnag, mae’r cyffuriau gwrth-seicotigmwy newydd, yn meddu ar sgil-effeithiau gwahanol, nid llai. Felly, y pethpwysig yw’r hyn sydd yn gweithio i chi, nid y marchnata. Dyna ddiwedd yddarlith am nawr.

Beth yw eich barn chi am y  polareiddio rhwng y therapïau siarad ameddyginiaeth yn y ddadl am sut i drin afiechydon meddwl difrifol?

Dwi wir ddim yn deall hyn. Mae unrhyw un sydd â meddwlagored yn cydnabod eu bod yn wahanol ac yn aml yn medru elwa o’i gilydd. Fel iKay Redfield Jamieson (person adnabyddus sydd ag anhwylder deubegynol) ddweudunwaith: “Mae lithium yn fy helpu i reoli’r symptomau, mae therapi yn fy helpui fyw gyda’r symptomau.” Rwy’n gwybod fod nifer o astudiaethau cyffuriau yncael eu beirniadai am fod yn rhagfarnllyd am mai’r gwneuthurwyr fu’n gyfrifolamdanynt, ond mae dylanwadu ar astudiaethau yn dod yn anoddach ac mae rhaiastudiaethau methedig neu negatif yn anochel. Er enghraifft, mae pobl wedidadansoddi’r data ar agomelatine ac maent wedi dweud os ydych yn cynnwys yrholl astudiaethau, nid yw’n well nag unrhyw beth arall. Mae hyn yn wir, ondcwblhawyd nifer o’r astudiaethau yma cyn i ni ganfod ei fod ond yn gweithio oscaiff ei gymryd yn y nos. Dyna pam y mae pobl yn gwneud yr astudiaethau yma -er mwyn canfod y math yma o beth. Mae ond llond llaw o astudiaethau amtherapïau siarad sydd yn ddigon da er mwyn sicrhau  trwydded i’r math yma o therapi pe bai’nfeddyginiaeth. Rwy’n siŵr bod modd cael gafael ar y dystiolaeth ond ni fyddaimodd caniatáu rheolau rhestraros mewn arbrawf cyffuriau. 

Mae astudiaethau diweddar yn awgrymu fod gormod obobl yn derbyn gwrthiselyddion ar bresgripsiwn. Chi’n cytuno? 

Mae yna nifer o astudiaethau sydd yn dangos fodgwrthiselyddion yn lleihau’r gyfradd hunanladdiad, e.e. dros 20 mlynedd(1980-2009) ym mhob un o’r 29 gwlad yn Ewrop (ac eithrio Portiwgal), roedd ynagysylltiad agos rhwng cynyddu’r defnydd o wrthiselyddion a lleihau’r cyfraddauhunanladdiad. Mae’r un canfyddiadau wedi eu profi yn yr UDA, Siapan aSgandinafia. Rwy’n siŵr bod rhai pobl yn derbyn gwrthiselyddion pan nad oes euhangen arnynt, ond gan nad yw iselder yn aml yn cael ei adnabod, mae’r nifer nasydd yn eu derbyn yn uwch o lawer na’r nifer na ddylai fod yn eu derbyn. 

Sut hoffech chi weld triniaethau ar gyfer iechydmeddwl yn datblygu ac yn gwella yn y dyfodol?

Rwyf yn bryderus iawn bod mwy o adnoddau yn caeleu tywallt i mewn i ofal argyfwng lle y dylid rhoi’r flaenoriaeth ar gadw poblyn iach. Rwy’n aml yn teimlo ein bod yn rhoi nifer o ambiwlansys ar ddiweddclogwyn er mwyn helpu pobl sydd yn disgyn oddi ar y clogwyn yn hytrach na gosodffens ar ddiwedd y dibyn er mwyn cadw pobl yn ddiogel. Gyda chyn lleied ofeddyginiaethau iechyd meddwl yn dod i’r farchnad ac yna’n medru cael eudefnyddio (ac rwy’n credu fod grwpiau presgripsiynu ardaloedd lleol sydd yncredu eu bod yn gwybod pob dim am iechyd meddwl ac yn gwrthod unrhywfeddyginiaethau newydd, yn ffactor sylweddol yma), rwy’n credu bod angen mwy oymchwil arnom i’r ffordd orau i ddefnyddio’r meddyginiaethau sydd gennym.Efallai mai adnoddau fel y Big White Wall a SHaRON fydd yr allwedd yma er mwyncadw pobl yn iach drwy adnabod unrhyw symptomau cynnar a chefnogi pobl yngynnar er mwyn osgoi atglyfachiad neu argyfwng. 

Nid wyf yn hoff o gwbl, a hynny er amser hir,gyda’r termau ‘annodweddiadol’ (‘atypical’) a ‘nodweddiadol’ (‘typical’) gannad oes yna ystyr iddynt mewn gwirionedd

Rwyf yn bryderus iawn bod mwy o adnoddau yn caeleu tywallt i mewn i ofal argyfwng lle y dylid rhoi’r flaenoriaeth ar gadw poblyn iach

Ewchi ganfod mwy am feddyginiaethau am iechyd meddwl yma – http://www.mentalhealthwales.net/mhwcymraeg/whole_medication.php