Angen gweithredu er mwyn mynd i’r afael gyda’r cyswllt rhwng tlodi a hunanladdiad yng Nghymru medd Samariaid Cymru

Mae Samariaid Cymru wedi lansio adroddiad newydd sydd yn amlygu’r cyswllt difäol rhwng tlodi a hunanladdiad. Mae’r adroddiad, ‘Socioeconomic disadvantage and suicidal behaviour – Finding a way forward for Wales’, yn amlinellu nifer o argymhellion i fynd i’r afael gyda’r cyswllt hwn, gan gynnwys galw ar Lywodraeth Cymru i amlinellu strategaeth tlodi i Gymru.

Bob blwyddyn, mae rhwng 300 a 350 o bobl yn marw yn sgil hunanladdiad yng Nghymru, ac mae hyn tua theirgwaith yn fwy na’r nifer sydd yn cael eu lladd mewn damweiniau ffordd. Dyma’r achos mwyaf cyffredin o farwolaeth ar gyfer dynion sydd rhwng 20 a 49 a dyma’r prif achos o farwolaeth ymhlith pobl o dan 35. At hyn, mae bron i chwarter o boblogaeth Cymru (23%) yn byw mewn tlodi. Mae’n costio £3.6bn y flwyddyn i Gymru; sef 20% o gyllideb gyfan Llywodraeth Cymru.

Yn 2016, roedd y Samariaid wedi cyhoeddi adroddiad ymchwil o’r enw, ‘Dying from Inequality’, a oedd wedi canfod fod cyfraddau hunanladdiad ddwywaith neu deirgwaith yn uwch mewn cymunedau amddifadedd o’u cymharu gyda’r rhai mwyaf cyfoethog.

Ymhlith y canfyddiadau allweddol, roedd yr ymchwil wedi canfod–
Mae yna gysylltiad cryf rhwng amddifadedd ardal ac ymddygiad/tueddiad i gyflawni hunanladdiad: pan fydd amddifadedd yn cynyddu, mae’r ymddygiad/tueddiad i gyflawni hunanladdiad yn cynyddu hefyd.

Mae’r sawl sydd yn gorfod mynd i’r ysbyty yn dilyn hunan-niwiedio ddwywaith yn uwch mewn cymunedau o amddifadedd o’u cymharu gyda’r rhai mwyaf cyfoethog.

Mae busnesau yn cau yn arwain at ddiweithdra ac mae hyn yn medru cynyddu lefelau o straen yn y gymuned leol, yn difa cysylltiadau cymdeithasol a’n cynyddu ymdeimlad o anobaith ac iselder, sydd oll yn cael eu cydnabod fel ffactorau sydd yn chwarae rhan mewn ymddygiad/tueddiad i gyflawni hunanladdiad.

Mae’r risg o hunanladdiad yn cynyddu yn ystod cyfnodau o ddirwasgiad economaidd, yn enwedig pan mae dirwasgiad yn golygu cynnydd sylweddol o ddiweithdra, ac mae’r risg yma’n parhau yn uchel pan fydd yr argyfwng yn dod i ben, yn enwedig ymhlith y rhai lle nad yw eu hamgylchiadau economaidd yn gwella.

Wedi cyhoeddi’r ymchwil, roedd Samariaid Cymru wedi cynnal digwyddiad gyda phartneriaid a budd-ddeiliaid, gan gynnwys nifer o staff rhengflaen, er mwyn trafod sut y mae mynd i’r afael gyda hyn yng Nghymru. Yn dilyn y drafodaeth, mae Samariaid Cymru wedi llunio adroddiad ac wedi datblygu nifer o argymhellion y maent yn credu sydd angen cael eu gweithredu er mwyn mynd i’r afael â’r berthynas rhwng hunanladdiad a thlodi yng Nghymru.

Ymhlith y deg argymhelliad, mae Samariaid Cymru yn credu fod Strategaeth Tlodi i Gymru o bwys sylweddol. Nid yw Llywodraeth Cymru yn meddu ar strategaeth tlodi trosfwaol, cyffredinol neu gynllun gweithredu er mwyn mynd i’r afael â thlodi yng Nghymru ond mae’r elusen atal hunanladdiad yn credu fod dull penodol i fynd i’r afael gyda hyn yn hanfodol.

Ymhlith yr argymhellion eraill, mae Samariaid Cymru hefyd yn galw am wybodaeth gyhoeddus er mwyn cefnogi llythrennedd ariannol a help i leihau dyledion nad oes modd eu rheoli, cymorth gwell ar gyfer y rhai sydd wedi colli pobl yn sgil hunanladdiad a galw am fuddsoddiad cymunedol mewn grwpiau cymunedol er mwyn mynd i’r afael ag arwahanrwydd ac ynysu.

Dywedodd Sarah Stone, Cyfarwyddwr Gweithredol Cymru –
“Mae yna dystiolaeth lethol nawr o’r cysylltiad rhwng amddifadedd economaidd-gymdeithasol ac a hunanladdiad yng Nghymru. Rydym yn bles i lansio ein hadroddiad heddiw, sydd yn amlinellu pa gamau yr ydym yn credu sydd angen er mwyn mynd i’r afael â’r cysylltiad hyn. Nid yw hunanladdiad yn anochel; mae yna gamau y mae modd i ni gymryd fel nad yw cyfnodau anodd yn arwain at bobl yn marw.”

“Rydym hefyd am amlygu pwerau cymunedau yng Nghymru. Mae’r sgiliau a gallu pobl o’u mewn yn ased sylweddol sydd angen ei gydnabod, cefnogi a’u defnyddio. Mae cymunedau yng Nghymru eisoes yn meddu ar y datrysiadau; rhaid i ni feithrin y cysylltiadau. Rydym hefyd angen sylweddoli, fel cymdeithas, fod amddifadedd yn agosach atom nag ydym yn meddwl; a bod angen i ni stopio ystyried fod y cymunedau yma yn gymuned sydd ar wahân i ni.”

Dywedodd John Griffiths AC sydd yn noddi lansiad yr adroddiad–
“Rwyf yn falch iawn o noddi lansiad adroddiad Samariaid Cymru sydd yn ceisio amlygu sgil-effaith trasig ac anghymesur y tlodi yn medru ei gael mewn amgylchiadau sydd yn arwain at hunanladdiad.

Mae hyn yn annerbyniol ac mae’n hanfodol ein bod yn ennyn dealltwriaeth well o amddifadedd economaidd-gymdeithasol drwy gydol Cymru.

Ar raddfa ehangach mae unigolion sydd yn wynebu amgylchiadau cymdeithasol angen mynediad at fesurau iechyd meddwl ataliol cyn dechrau teimlo fel cyflawni hunanladdiad, a hynny er mwyn lleihau’r straen ar wasanaethau.

Rwyf yn gobeithio y bydd yr adroddiad yn codi ymwybyddiaeth o’r mater hynod drist hwn a hefyd yn pwysleisio’r pwysigrwydd o sicrhau bod gwasanaethau yn eu lle er mwyn cefnogi’r bobl sydd yn hel meddyliau am hunanladdiad.

Mae mudiadau fel y Samariaid yn gwneud gwaith pwysig ar ran pobl sydd yn hel meddyliau am hunanladdiad. Fodd bynnag, mae angen cymorth pellach er mwyn helpu mudiadau iechyd meddwl i gefnogi’r rhai hynny sydd mewn peryg o gyflawni hunanladdiad a mynd i’r afael gydag effeithiau difäol tlodi ar y rhai sydd fwyaf anghenus yn ein cymdeithas.”