Menter newydd sylweddol yn ceisio lleihau’r anghydraddoldebau iechyd corfforol i bobl sydd â phroblemau iechyd meddwl

Mae menter sylweddol newydd i fynd i’r afael ag un o’r anghydraddoldebau iechyd mwyaf wedi ei lansio heddiw gan y Ganolfan ar gyfer Iechyd Meddwl, Kaleidoscope Health and Care a Rethink Mental Illness, a hynny mewn cydweithrediad gyda mwy na 20 o fudiadau proffesiynol, elusennau a chyrff gwasanaethau iechyd ar draws y wlad.

Mae Equally Well UK yn fenter gydweithredol newydd sydd yn dwyn ynghyd mudiadau sydd yn chwarae rhan i leihau’r gagendor mewn disgwyliad bywyd o 15-20 mlynedd sydd yn wynebu pobl ag afiechyd meddwl difrifol ym Mhrydain heddiw. Yn seiliedig ar gynllun tebyg sydd ar waith yn Seland Newydd, mae Equally Well UK yn dwyn ynghyd y mudiadau sydd yn chwarae rhan mewn iechyd meddwl ac iechyd corfforol i leihau’r gagendor iechyd.

Mae Equally Well UK eisoes yn cael ei gefnogi gan nifer o gyrff cenedlaethol sylweddol gan gynnwys GIG Lloegr, Addysg Iechyd Lloegr, Coleg Brenhinol y Seiciatryddion, Coleg Brenhinol y Seiciatryddion, Iechyd Cyhoeddus Lloegr, Mind, y National Survivor and User Network a NHS Improvement.

Mae unrhyw fudiad sydd yn cefnogi iechyd corfforol pobl ag afiechyd meddwl yn medru dod yn aelod o Equally Well UK. Mae hyn yn cynnwys darparwyr iechyd a chomisiynwyr cenedlaethol a lleol, elusennau, cyrff proffesiynol, darparwyr hyfforddiant ac addysg a llawer iawn mwy.

Bydd gofyn i fudiadau sydd yn ymuno gydag Equally Well UK i wneud addewid ynghylch sut y byddant yn chwarae eu rhan i leihau’r gagendor iechyd. Ac ym mis Medi, bydd aelodau yn dod ynghyd er mwyn llunio Siarter ar gyfer Iechyd Meddwl er mwyn arddangos eu hymroddiad i greu newid parhaus.

Dywedodd prif weithredwr y Ganolfan ar gyfer Iechyd Meddwl Sarah Hughes: “Mae pobl ag afiechyd meddwl yn wynebu disgwyliad oes sydd dipyn yn llai, a hynny yn sgil iechyd corfforol gwael. Roedd y Five Year Forward View for Mental Health wedi ymrwymo’r GIG i gymryd camau i fynd i’r afael â’r anghydraddoldeb gwarthus hyn. Mae Equally Well UK yn helpu ni wneud hynny drwy ddwyn pawb ynghyd i weithredu ar draws ffiniau, yn rhannu straeon a’r hyn sydd yn gweithio ac adeiladu mudiad cenedlaethol ar gyfer newid.”

Dywedodd Dr Alan Cohen, sydd yn cynrychioli Coleg Brenhinol y Seiciatryddion: “Mae gormod o bobl ag afiechyd meddwl difrifol yn marw o gyflyrau corfforol y mae modd eu hosgoi ac sydd wedi eu heffeithio arnynt am ormod o amser, ac sydd eb gael eu rheoli drwy gyfrwng y gwasanaeth iechyd. Mae’n bwysig i unrhyw un sydd yn darparu gofal i gleifion sydd â chyflyrau iechyd meddwl i ystyried eu hiechyd corfforol hefyd – ac mae Equally Well yn rhoi ffordd newydd i ddod ynghyd er mwyn ein helpu ni gyd i gyflawni hyn, mewn partneriaeth gyda’r rhai hynny sydd yn byw ag afiechyd meddwl.”

Philippa Lowe yw Cadeirydd yr elusen Rethink Mental Illness ac mae ganddi fab sydd â sgitsoffrenia. Dywedodd hi: “Rwy’n pryderi fod fy mab yn magu pwysau pan ddechreuodd gymryd ei feddyginiaeth wrth-seicotig. Pan ofynnais i am hyn i’r seiciatrydd, dywedodd ef: ‘Gadewch i ni geisio rheoli’r seicosis ac yna mi wnawn ni ddechrau mynd i’r afael â’i bwysau.’

Rwy’n gwybod nad dyma oedd y peth cywir i’w wneud. Dylid monitro iechyd corfforol a gofalu amdano ar y cyd ag iechyd meddwl, ac felly, rwy’n falch i weld prosiect Equally Well UK yn gwneud hyn yn flaenoriaeth. Y feddyginiaeth orau ar gyfer iechyd meddwl fy mab, sydd wedi newid ei fywyd mewn modd mor bositif, yw’r hyn sydd wedi bod waethaf ar gyfer ei bwysau. Mae nawr yn pwyso ddwywaith ag y dylai bwyso ac mae’r sgil-effaith ar ei iechyd a’i ddisgwyliad oes yn rhy ofnus i feddwl amdanynt.”

Ffeithiau a ffigyrau

  • Mae’r disgwyliad oes i rywun sydd yn byw â seicosis yn y DU tua 15-20 o flynedd yn llai na’r cyfartaledd; mae’r rhan fwyaf o’r ‘gagendor’ yma yn cael ei achosi gan iechyd corfforol gwael.
  • Mae pobl sydd â seicosis ddwywaith neu deirgwaith yn fwy tebygol o ddioddef clefyd y siwgr na’r cyfartaledd.
  • Mae pobl sydd â seicosis ddwywaith neu deirgwaith yn fwy tebygol o ddioddef pwysedd gwaed, trawiad ar y galon a/neu strôc – salwch cardiofasgiwlaidd.
  • Mae cyfraddau ysmygu ymhlith pobl sydd â seicosis rhwng 50 ac 80% o’u cymharu gyda 16% o’r boblogaeth gyffredinol.
  • Mae pobl sydd â seicosis yn fwy tebygol o farw o gancr.